Những năm gần đây, cùng với sự thay đổi trong đời sống và thói quen ăn uống, nhiều trẻ nhỏ ngày càng yêu thích các món chiên, xào, nướng như gà rán, xúc xích, khoai tây chiên hay các loại thức ăn nhanh. Không thể phủ nhận sức hấp dẫn của những món ăn này, nhưng nếu xuất hiện quá thường xuyên trong bữa ăn hàng ngày, chúng có thể làm mất cân đối dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Điều đáng nói là trong khi nhiều gia đình tìm mua thực phẩm chế biến sẵn thì những nguồn thực phẩm tươi ngon, giàu dinh dưỡng ngay tại vuông tôm, ao cá, vườn nhà lại đang dần bị lãng quên.
Chiều tan học, thay vì đòi ăn cơm với cá kho hay canh rau như trước đây, nhiều trẻ lại thích được cha mẹ mua cho gà rán, xúc xích hoặc cá viên chiên. Không ít phụ huynh vì thương con hoặc muốn con ăn ngon miệng nên chiều theo sở thích của trẻ. Chị Nguyễn Thị Thu Thủy, ngụ xã Khánh An chia sẻ: Con tôi năm nay 4 tuổi, rất thích gà rán và khoai tây chiên. Mỗi lần đi chợ là bé đòi mua. Thấy con ăn được nên nhiều lúc tôi cũng không để ý, miễn sao con chịu ăn.
Câu chuyện của chị Thủy cũng là thực tế đang diễn ra ở nhiều gia đình. Trong nhịp sống bận rộn, thức ăn chế biến sẵn trở thành lựa chọn tiện lợi. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là nhiều trẻ dần hình thành thói quen thích đồ chiên, nướng, ngại ăn rau xanh, trái cây và các món ăn truyền thống.
Tại nhiều vùng nông thôn của Cà Mau, nơi nguồn thực phẩm tự nhiên khá phong phú với cá đồng, tôm đất, cua, rau vườn, trái cây theo mùa, không ít trẻ lại ưu tiên các món ăn nhanh có nhiều dầu mỡ và gia vị.
Theo bác sĩ Hồ Thanh Đảm, Trưởng khoa Truyền thông GDSK - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau: Điều quan trọng không phải là cấm hoàn toàn trẻ ăn các món chiên, xào hay nướng mà cần sử dụng hợp lý. Các món chiên, xào, nướng vẫn có thể cung cấp năng lượng cho trẻ nếu được chế biến từ thực phẩm tươi sạch, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Tuy nhiên, trẻ dưới 5 tuổi không nên ăn thường xuyên các món nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm chế biến sẵn vì dễ dẫn đến mất cân đối dinh dưỡng.
Trẻ nhỏ đang cần nguồn dưỡng chất đa dạng để phát triển chiều cao, cân nặng, hệ miễn dịch và trí não. Nếu khẩu phần ăn chủ yếu là các món chiên rán, ít rau xanh và trái cây, trẻ có thể thiếu nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết. Bên cạnh đó, việc sử dụng quá nhiều thực phẩm giàu chất béo, đường và muối cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ em. Hiện nay, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em Việt Nam đang có xu hướng tăng nhanh, đặc biệt tại các khu vực đô thị và những nơi đời sống được cải thiện. Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi khoảng 7,4%, trong khi ở nhóm trẻ em lứa tuổi học đường đã lên đến khoảng 19%.
Theo các cán bộ y tế cơ sở, nhiều phụ huynh hiện nay vẫn có quan niệm rằng những món ăn nhanh, thức ăn chế biến sẵn hoặc thực phẩm nhập khẩu sẽ bổ dưỡng hơn. Thực tế, nhiều thực phẩm quen thuộc của địa phương lại chứa nguồn dinh dưỡng quý giá cho trẻ. Cá lóc, cá rô, cá bống, tôm, cua, trứng, rau ngót, rau muống, bí đỏ, đu đủ chín hay chuối là những thực phẩm dễ tìm, giá thành phù hợp nhưng giàu đạm, vitamin và khoáng chất.
Chị Lê Thị Hồng, ngụ xã U Minh cho biết: Trước đây tôi thường mua xúc xích cho con ăn sáng vì tiện lợi và nhanh lẹ. Sau khi được cán bộ y tế tư vấn, tôi chuyển sang nấu cháo cá, cháo tôm hoặc bánh canh với rau. Ban đầu bé chưa quen nhưng dần dần ăn ngon hơn, ít bệnh vặt hơn trước. Các bác sĩ cho tôi biết được, điều trẻ cần không phải là những món ăn cầu kỳ mà là bữa ăn cân đối giữa các nhóm thực phẩm. Một bữa cơm gia đình với cá, rau xanh, canh và trái cây tráng miệng đôi khi mang lại giá trị dinh dưỡng cao hơn nhiều so với một phần thức ăn nhanh.
Thực tế cho thấy, trẻ nhỏ thường ăn theo thói quen được hình thành từ gia đình. Nếu thường xuyên được cho ăn thức ăn nhanh, trẻ sẽ dễ phụ thuộc vào mùi vị đậm đà của các món chiên, nướng và từ chối những thực phẩm lành mạnh khác. Giai đoạn dưới 5 tuổi là thời điểm quan trọng để xây dựng thói quen ăn uống khoa học. Cha mẹ nên làm gương cho trẻ bằng cách duy trì bữa cơm gia đình, hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và thức ăn nhanh. Đồng thời khuyến khích trẻ ăn đa dạng thực phẩm, không nên dùng gà rán, xúc xích hay nước ngọt làm phần thưởng cho trẻ. Điều đó vô tình khiến trẻ nghĩ rằng những thực phẩm này có giá trị đặc biệt hơn các món ăn hàng ngày.
Để bảo đảm dinh dưỡng hợp lý cho trẻ dưới 5 tuổi, ngành Y tế khuyến cáo nên hạn chế cho trẻ ăn thường xuyên các món chiên, rán, nướng nhiều dầu mỡ. Ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, nấu canh hoặc kho. Không sử dụng dầu ăn đã chiên đi chiên lại nhiều lần. Tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu đạm như cá, tôm, cua, trứng. Đặc biệt, hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì bữa ăn gia đình để hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ.
Mỗi bữa ăn hôm nay không chỉ giúp trẻ lớn lên khỏe mạnh mà còn góp phần tạo nền tảng cho sức khỏe trong tương lai. Vì vậy, thay vì chiều theo những món ăn khoái khẩu trước mắt, cha mẹ hãy lựa chọn những thực phẩm phù hợp để trẻ được phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ.